Magnezijum je elektrolit od vitalnog fiziološkog značaja u telu. Najzastupljeniji je dvovalentni intracelularni katjon i drugi najzastupljeniji ćelijski jon pored kalijuma. Takođe po zastupljenosti u ljudskom organizmu četvrti je katjon u ljudskom organizmu.
Sa druge strane dijabetes ili šećerna bolest se danas ubraja među najčešća endokrinološka oboljenja, sa prevalencom u stalnom porastu naročito u razvijenim zemljama sveta. Šećerna bolest se najčešće javlja u starijem životnom dobu kao posledica opštih degenerativnih i sklerotičnih promena u organizmu koja zahvataju i pankreas, a kod mladih osoba može nastati usled genetskih poremećaja ili oštećenja pankreasa kod određenih zaraznih oboljenja. Dijabaetes melitus tip II je najčešći oblik dijabetesa od koga pati oko 8% stanovništva naše zemlje.
Dijabetes melitus tipa II često je praćen promenom nivoa magnezijuma u organizmu. Uočena je povećana učestalost deficita magnezijuma kod pacijenata sa dijabetesom tip II, posebno kod onih sa loše kontrolisanim glikemijskim profilom, sa dužim trajanjem bolesti i sa prisustvom mikro- i makrovaskularnih hroničnih komplikacija.
I dalje je veliki izazov razvoj laboratorijskih brzih testova visoke osetljivosti i specifičnosti kojima bi se na lak način utvrdio status magnezijuma u organizmu. Pacijenti kod kojih je u serumu nađena koncentracija magnezijuma ≤ 0,61 mmol/L ili 1,5 mg/dL se ozačavaju kao hipomagnezemičnim. Koncentracije magnezijuma ≤ 0,75 mmol/L ili 1,8 mg/dL mogu se smatrati pretkliničkom hipomagnezemijom.
Nedostatak magnezijuma može biti prisutan i bez hipomagnezijemije. Kod ovih osoba je nivo magnezijuma u plazmi iznad 0,75 mmol/L. Međutim kada se kod pacijenta dokaže hipomagneziemija, onda ona obično ukazuje na značajan sistemski deficit magnezijuma. Smanjenje concentracije intracelularnog magnezijum i/ili jonizovanog magnezijuma u plazmi može se javiti kod osoba sa normalnim ukupnim magnezijumom u serumu. Upravo smanjnje intracelularnog magnezijuma kao i slobodnog jonizovanog magnezijuma u plazmi i njegov odnos sa ukupnim serumskim magnezijumom, koji se u većini slučajeva i određuje, je od značaja za dalju korelaciju deficita magnezijuma sa kliničkom slikom bolesnika.
Dokazano je da su intracelularni nivoi slobodnog magnezijuma smanjeni kod pacijenata sa dijabetesom tipa II u poređenju sa zdravim dobrovoljcima. Iako mehanizam nije u potpunosti razjašnjen, promene u koncentraciji intracelularnog magnezijuma su direktno vezane za promenu nivoa ATP-a, odnosno kompleksa koji čini Mg-ATP.
Najznačajnini uzročnici deficita magnezijuma kod pacijenata sa dijabetesom tipa II je smanjen unos magnezijuma i/ili njegov povećan gubitak putem urina. Sa druge strane kod većine dijabetičara apsorpcija magnezijuma nije poremećena.
I hiperglikemija i hiperinsulinemija mogu povećati izlučivanje magnezijuma urinom. Utvrđeno je da su izlučivanje magnezijuma putem urina i nivo glukoze u krvi u obrnutoj srazmeri sa nivoima magnezijuma u serumu. Tačnije, hiperglikemija smanjuje tubularnu reapsorpciju magnezijuma i stimuliše njegovo izlučivanje. Kod pacijenata sa dijabetesom tip II kod kojih je postignuta dobra metabolička kontrola uočena je smanjena ekskrecija magnezijuma urinom.
Većina pacijenata sa dijabetesom tip II ima hronični latentni nedostatak magnezijuma bez promene ukupnog mgnezijuma u serumu. Ove često neotkrivene insuficijencije magnezijuma imaju klinički značaj sobzirom na to da je magnezijum glavni kofaktor u brojnim enzimskim reakcijama (učestvuje u više od 300 enzimskih reakcija uključujući sve enzime glikolize). Magnezijum je takođe uključen u regulaciju insulinske signalizacije, važan je za fosforilaciju insulin receptor kinase kao i na post-receptorno delovanje insulina. Magnezijum je značajan i za proces ulaska glukoze u ćeliju koje je posredovano insulinom.
Klinička posledica hroničnog deficita magnezijuma je post-receptorna insulinska rezistencija koja ima za posledicu smanjeno korišćenje glukoze u ćelijama što sve zajedno dovodi do pogoršanja insulinske osetljivosti koja je prisutna kod pacijenata sa dijabetesom tip II. Nedostatak magnezijuma u ishrani može pogoršati insulinsku rezistenciju kao što je pokazalo u nekoliko studija kako na ljudima tako i na eksperimentalnim životinjama.
Poremećaji nivoa magnezijuma u organizmu, uključujući i hipomagnezemiju i/ili smanjen unos magnezijuma ishranom, povezani su sa povećanim rizikom od razvoja dijabetesa tipa II ili razvojem intolerancije na glukozu. Sa druge strane veći unos magnezijuma je obrnuto povezan sa smanjenom incidencom dijabetesa tipa II.
S obzirom da pacijenti sa deficitom magnezijuma imaju povećan rizik od razvoja poremećene tolerancije na glukozu i/ili pogoršanje dijabetesa tipa II korist od suplemenatacije magnezijumom imaju višestruku korist za ove bolesnke. Uz redovnu terapiju dijabetesa tipa II suplemantacija magezijumom pozitivno utiče na mateboličku kontrolu kod ovih pacijenata.
Suplemetacija magnezijumom može poboljšati koncentraciju glikemije u stanjima natašte i nakon obroka, kao i osetljivost na insulin. Takođe je pokazano da suplementacija magnezijumom može poboljšati izmenjenu endotelnu funkciju kod starijih odraslih osoba sa dijabetesom tipa II.
